Bir ülkenin gelişmiş mi yoksa gelişmekte mi olduğunu anlamak için ekonomi raporlarına bakmanıza gerek yok. Tek bir grafiğe bakmanız yeterli: nüfus piramidi. Geniş tabanlı bir piramit görüyorsanız, o ülke genç ve dinamiktir. Daralan bir taban görüyorsanız, yaşlanan ve durağanlaşan bir toplumla karşı karşıyasınız demektir. Demografik Dönüşüm ve Nüfus Piramitleri konusu, tam olarak bu okuma becerisini kazandırıyor. Bu … Devamını oku
Bir dünya haritasına bakın: Bangladeş’te kilometrekareye binlerce insan düşerken, Sahra Çölü’nde aynı alanda neredeyse hiç kimse yaşamıyor. Bu eşitsiz tablo, tesadüf değil. Nüfusun Dağılışı ve Hareketleri konusu, tam olarak bu sorunun cevabını arıyor: insanlar neden bazı yerleri tercih ederken bazı yerleri terk ediyor? Bu yazıda, dağılışı belirleyen faktörleri, tarihteki büyük göç hareketlerini ve günümüzden somut örnekleri … Devamını oku
Konya’nın Çumra ilçesinde, yaklaşık 9.400 yıl önce kurulmuş küçük bir yerleşme düşünün. Zamanla burası, yaklaşık 8.000 kişinin yaşadığı kalabalık bir kente dönüşüyor. Sonra kuraklık ve kaynak yetersizliği yüzünden insanlar dağılıyor, yerleşme küçülüyor. Bu, Çatalhöyük’ün hikâyesi ve aslında Nüfusun Tarihsel Değişimi konusunun küçük ölçekte bir özeti. Dünya nüfusu da binlerce yıl boyunca benzer artış ve azalış dinamiklerinden geçti. Bu yazıda, nüfusun geçmişten bugüne nasıl şekillendiğini, hangi büyük sıçramaların bu değişimi tetiklediğini ve geleceğin bizi nereye götürdüğünü ele alacağım. Nüfus Dinamikleri Neden … Devamını oku
Yaklaşık 200 milyon yıl önce Hindistan, Güney Kutbu’na yakın, buzullarla kaplı bir kara parçasıydı. Levha hareketleri yüzyıllar boyunca onu kuzeye doğru kaydırdı; bugünkü sıcak konumuna yerleşene kadar üzerindeki buzullar tamamen eridi. İşte bu, İklim Sisteminde Yaşanan Değişiklikler konusunun belki de en çarpıcı örneklerinden biri. Dünyamızın iklimi, hiçbir zaman sabit kalmadı; doğal süreçler ve son yüzyılda … Devamını oku
Farklı ülkelerdeki insanların yaşam tarzlarını, giydikleri kıyafetleri veya yedikleri yemekleri hiç düşündünüz mü? Örneğin bazı coğrafyalarda insanlar sürekli ince giysiler tercih ederken, bazılarında ise kalın kürkler giymek zorunda kalıyor. Bu durumun en temel sebebi, yeryüzünün her yerinde aynı hava şartlarının yaşanmaması. Dünyamız, üzerinde çok farklı yaşam alanlarını barındıran devasa bir yapboza benziyor. İşte bu yapbozun … Devamını oku
Sabah uyandığınızda gökyüzüne bakıp “Bugün hava ne kadar güzel” ya da “Amma da soğuk bir gün” dediniz mi? Muhtemelen bu cümleleri çok sık kuruyorsunuz. Ancak o an yaşadığınız hava olaylarının arkasında aslında devasa bir mekanizma çalışıyor. Dünyamız, milyarlarca yıldır kusursuz bir uyumla hareket eden dev bir orkestraya benziyor. İşte bu muazzam orkestranın şefine iklim sistemi diyorum. Peki … Devamını oku
Sıcak bir yaz gününde aniden havuzdan çıkmış gibi terlediğinizi hissettiniz mi? Ya da sonbaharda cam kenarında kahvenizi yudumlarken pencerene vuran o tıkırtıları? İşte tüm bu deneyimlerin arkasında, atmosferin en dinamik iklim elemanlarından biri olan nem ve yağış ikilisi yer alıyor. Aslında yeryüzündeki su, durmaksızın devam eden muazzam bir döngünün içindedir. Göremediğimiz su buharı gökyüzüne yükselir, … Devamını oku
Sabah evden çıkarken yüzünüze çarpan o tatlı serinliği hiç düşündünüz mü? Ya da fırtınalı bir günde şemsiyenizi ters çeviren o deli kuvveti? İşte tüm bunların arkasında, coğrafyanın en hareketli unsurlarından biri olan rüzgarlar yer alıyor. Aslında rüzgar, dünyamızın nefes alma şeklidir. Gökyüzünde göremediğimiz ama hayatımızı baştan aşağı şekillendiren bu devasa hava akımları; iklimlerden tarıma, denizcilikten … Devamını oku
Havayı gözümüzle göremeyiz, rengini veya şeklini fark edemeyiz. Ancak kafamızın üzerinde, aslında tonlarca ağırlıkta devasa bir gaz kütlesi taşırız. Atmosferi oluşturan bu gazların yer çekimi etkisiyle yeryüzündeki cisimler üzerine uyguladığı ağırlığa atmosfer basıncı denir. Basınç, iklim sisteminin en dinamik değişkenlerinden biridir; çünkü yeryüzündeki rüzgârların ve hava olaylarının yönünü doğrudan o belirler. Basınç Nasıl Ölçülür ve … Devamını oku
Aynı gün içinde Antalya’da insanlar denize girerken, Erzurum’da lapa lapa kar yağdığını mutlaka duymuşsunuzdur. Ya da Ekvator’a yakın bir ülkeye gittiğinizde yıl boyu tişörtle gezebilirken, kutuplara doğru yaklaştıkça neden kalın montlara ihtiyaç duyduğumuzu hiç düşündünüz mü? Dünyamız tek bir güneş tarafından ısıtılmasına rağmen, yeryüzünün her yeri aynı sıcaklığa sahip değildir. Bazı bölgeler sıcaktan kavrulurken, bazı … Devamını oku