10. Sınıf Coğrafya

Zonguldak’a gittiğinizde kömürün izini her yerde görürsünüz. Bodrum’a gittiğinizde ise turizm şehrin her köşesine sinmiş durumdadır. Oxford’da üniversiteler şehrin ruhunu belirler. Peki bu farklılık nereden geliyor? Cevap, yerleşmelerin fonksiyonlarında yatıyor. Her yerleşmenin kuruluşunu sağlayan ekonomik, sosyal ve kültürel etkenler, o yerleşmenin fonksiyonlarını oluşturuyor. Bu yazıda, 10 fonksiyon türünü, örneklerini ve fonksiyonların zaman içinde nasıl değiştiğini ele alacağım. … Devamını oku

Yaklaşık 9.000 yıl önce Konya’nın güneyinde insanlar ilk kez kalıcı bir yere yerleşti. Çatalhöyük’te yüzlerce kerpiç ev yan yana dizildi. Duvarlar renkli fresklerle süslendi. Bu tablo, insanlığın mağaradan köye uzanan büyük sıçramasının somut kanıtı. Bugün ise aynı topraklar üzerinde milyonluk şehirler yükseliyor. Yerleşmelerin kuruluşu ve gelişimi, tam olarak bu uzun yolculuğun coğrafi analizini yapıyor. Bu yazıda, … Devamını oku

Kapadokya’da bir mağara evde uyumak, Kaçkar’da yayla müziği eşliğinde çay içmek ya da İsviçre’de dağların arasından geçen bir trende yolculuk yapmak… Bunların hepsi aslında tek bir sorunun cevabı: Yeryüzü şekilleri insan hayatını nasıl şekillendiriyor? Yeryüzü şekilleri ve beşerî faaliyetler arasındaki bu etkileşim, nüfus dağılışından ekonomiye, ulaşımdan kültüre kadar her alanda kendini gösteriyor. Bu yazıda, bu büyük etkileşimi … Devamını oku

Türkiye denince akla genellikle dağlar geliyor. Oysa bu dağların arasında, altında ve kıyılarında uzanan ovalar ve platolar, ülkemizin ekonomik ve demografik kalbini oluşturuyor. Çukurova’nın pamuk tarlaları, Konya Ovası’nın buğday denizleri, Erzurum’un serin yaylaları… Bunların hepsi, Türkiye’nin ovaları ve platoları konusunun somut yüzleri. Bu yazıda, bu düzlüklerin nasıl oluştuğunu, başlıcalarını ve insan yaşamına etkilerini ele alacağım. Ova Nedir, … Devamını oku

Bugün bastığınız toprak, milyonlarca yıl önce belki de Antarktika’nın yanındaydı. Himalayalar henüz yoktu. Akdeniz’in yerinde bambaşka bir okyanus uzanıyordu. Dinozorlar gezip tozu­yordu. Tüm bu değişimi anlamlı dönemlere ayıran bilime jeoloji, bu dönemlere ise jeolojik zamanlar deniyor. Bu yazıda, Dünya’nın 4,5 milyar yıllık serüvenini dönem dönem ele alacağım. Jeolojik Zamanlar Nedir, Nasıl Belirlenir? Yaklaşık 4,5 milyar yaşında olan … Devamını oku

Norveç kıyılarındaki derin fiyortları, Kapadokya’nın peribacalarını ya da Çin’in kumul çöllerini düşündüğünüzde, bu farklı ve çarpıcı manzaraların hepsini yaratan ortak bir güç var: aşınım ve birikim süreçleri. Su, buz, rüzgâr ve canlılar, yeryüzünü milyonlarca yıl boyunca durmaksızın yontuyor. Bu yazıda, bu büyük şekillendirici güçlerin nasıl çalıştığını, hangi yer şekillerini oluşturduğunu ve Türkiye’deki örnekleri ele alacağım. Aşınma, … Devamını oku

Kapadokya’ya gittiğinizde sizi karşılayan peribacaları, milyonlarca yıl boyunca doğanın kesintisiz çalışmasının ürünü. Peki bu tuhaf ve büyüleyici şekiller nasıl oluştu? Cevap, aşınma ve çözünme süreçlerinde yatıyor. Bu yazıda, kayaçları parçalayan üç temel süreci, iklim koşullarının bu sürece etkisini ve dünyadan çarpıcı örnekleri ele alacağım. Ayrışma Nedir? Dış etkenlerin yeryüzünü şekillendirme süreci, kayaçların ayrışmasıyla başlıyor. Kayaçların fiziksel ve … Devamını oku

Ayağınızın altındaki zemin sabit ve değişmez gibi görünüyor. Oysa şu an bastığınız kara parçası, milyonlarca yıl önce bambaşka bir yerde bulunuyordu. Hindistan bir zamanlar Güney Kutbu’na yakın buz dolu bir kara parçasıydı. Bugün ise Asya’ya çarparak dünyanın en yüksek dağ sırasını oluşturdu: Himalayalar. Tektonik süreçler, yeryüzünü şekillendiren bu devasa kuvvetlerin hikâyesini anlatıyor. Bu yazıda, levha tektoniği … Devamını oku

Telefonunuzdaki harita uygulamasını açtığınızda trafik yoğunluğunu, yakındaki restoranları ve hatta hava durumunu aynı anda görüyorsunuz. Peki bu verilerin tamamı nasıl bir araya geliyor? Cevap, CBS ve uzaktan algılama teknolojilerinde yatıyor. Bu yazıda, CBS ve uzaktan algılamanın ne olduğunu, hangi alanlarda kullanıldığını, Türkiye’nin bu teknolojiyle geliştirdiği AYDES sistemini ve mekânsal verilerin haritalara nasıl aktarıldığını ele alacağım. CBS ve … Devamını oku

2021 yılında Süveyş Kanalı’na sıkışan dev bir gemi, küresel ticareti neredeyse felç etti. Peki bir geminin karaya oturması, dünyanın öbür ucundaki benzin fiyatlarını nasıl etkiler? Bu soruyu sorabilmek, coğrafi bakış açısını anlamakla başlıyor. Bu yazıda, coğrafi bakışın ne olduğunu, bileşenlerini ve bunu hayata geçiren dört çarpıcı örneği ele alacağım. Coğrafi Bakışı Anlamak Coğrafi bakış, olayları mekânla, insanla … Devamını oku