Bu günlük ders planı, 9. sınıf coğrafya dersinin altıncı haftası için hazırlanmıştır. Plan, Mekânın Aynası Haritalarkonusunun harita projeksiyonları ve harita oluşturma bölümünü kapsar. Ders akışı iki ders saatine göre düzenlenmiştir.
Ders Planı Bilgileri
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Ders | Coğrafya |
| Sınıf | 9. sınıf |
| Hafta | 6. hafta |
| Süre | 40 + 40 dakika |
| Ünite/Tema | Mekânsal Bilgi Teknolojileri |
| Konu | Mekânın Aynası Haritalar |
| Alt konu | Harita Projeksiyonları ve Harita Oluşturma |
| Öğrenme çıktısı | COĞ.9.2.1. Harita uygulamaları yapabilme |
Süreç Bileşenleri
Öğrencinin:
- Haritaya ait bileşenlerden yararlanarak haritaları okuması,
- Haritadaki olay, olgu ve mekânlar arasındaki ilişkileri çözümlemesi,
- Haritada gösterilen unsurların konumu ve dağılışı hakkında çıkarım yapması,
- Harita yapım aşamalarını kullanarak basit bir harita oluşturması beklenir.
Beceriler ve Değerler
Sosyal ve duygusal öğrenme becerileri: Kendini tanıma, kendini düzenleme, öz yansıtma, iletişim ve iş birliği.
Değerler: Çalışkanlık, mütevazılık, özgürlük ve vatanseverlik.
Okuryazarlık becerileri: Bilgi okuryazarlığı, dijital okuryazarlık ve görsel okuryazarlık.
Araç ve Gereçler
- Ders kitabı
- Dünya küresi
- Dünya haritaları
- Atlas
- Projeksiyon yöntemlerini gösteren görseller
- Yazı tahtası
- Etkileşimli tahta
- Kareli kâğıt
- Cetvel
- Renkli kalemler
Birinci Ders Saati – 40 Dakika
Ön Bilgileri Hatırlama – 5 Dakika
Önceki derslerde açıklanan harita kavramı, harita türleri ve ölçek bilgisi kısa sorularla hatırlatılır.
Öğrencilere şu soru yöneltilir:
Küre biçimindeki Dünya, düz bir kâğıt üzerine hatasız biçimde aktarılabilir mi?
Öğrencilerin cevapları alınarak harita projeksiyonları konusuna geçilir.
Haritalarda Bozulma – 10 Dakika
Dünya’nın küresel bir şekle sahip olduğu, haritaların ise düz bir yüzey üzerine çizildiği açıklanır. Küresel bir yüzey düzleme aktarılırken alan, açı, şekil veya uzaklık özelliklerinden en az birinde bozulma meydana geldiği belirtilir.
Bozulma miktarının:
- Haritası çizilen alanın büyüklüğüne,
- Seçilen projeksiyon yöntemine,
- Alanın Dünya üzerindeki konumuna göre değiştiği açıklanır.
Hiçbir dünya haritasının bütün özellikleri aynı anda tamamen doğru gösteremeyeceği vurgulanır.
Silindirik Projeksiyon – 5 Dakika
Silindirik projeksiyonda Dünya’nın çevresine silindir biçiminde bir yüzey yerleştirildiği açıklanır.
Bu yöntemin temel özellikleri belirtilir:
- Ekvator çevresinde bozulma azdır.
- Kutuplara doğru bozulma artar.
- Kutup bölgeleri olduğundan daha geniş görünebilir.
- Ekvator çevresindeki alanların gösteriminde daha uygundur.
Konik Projeksiyon – 5 Dakika
Konik projeksiyonda Dünya üzerine koni biçiminde bir yüzey yerleştirildiği açıklanır.
Bu yöntemin:
- Orta kuşaktaki alanlarda daha az bozulmaya yol açtığı,
- Doğu-batı yönünde geniş alanların gösteriminde kullanılabildiği,
- Orta enlemlerde bulunan ülkelerin haritalarında tercih edilebildiği belirtilir.
Düzlem Projeksiyon – 5 Dakika
Düzlem projeksiyonda düz bir yüzeyin küreye belirli bir noktadan temas ettiği açıklanır.
Bu yöntemin:
- Temas noktasında bozulmayı azalttığı,
- Temas noktasından uzaklaştıkça bozulmayı artırdığı,
- Kutup bölgelerinin gösteriminde kullanılabildiği belirtilir.
Projeksiyon Eşleştirme Etkinliği – 10 Dakika
Öğrencilere Ekvator çevresi, orta kuşak ve kutup bölgesine ait üç harita örneği gösterilir.
Her haritanın hangi projeksiyon yöntemiyle hazırlanmasının daha uygun olacağı sorulur. Öğrenciler seçimlerini bozulmanın en az olacağı alanı dikkate alarak açıklar.
İkinci Ders Saati – 40 Dakika
Harita Yapım Aşamaları – 10 Dakika
Basit bir harita hazırlanırken izlenmesi gereken aşamalar açıklanır:
- Haritanın amacı belirlenir.
- Gösterilecek alan seçilir.
- Kullanılacak veriler toplanır.
- Uygun ölçek belirlenir.
- Gösterim yöntemi seçilir.
- Sembol ve renkler oluşturulur.
- Başlık, lejant, yön ve ölçek eklenir.
- Harita okunabilirlik açısından kontrol edilir.
Haritadaki renk ve sembollerin açıklayıcı, tutarlı ve kolay ayırt edilebilir olması gerektiği belirtilir.
Taslak Harita Oluşturma – 20 Dakika
Öğrencilerden sınıfın veya okulun yakın çevresinin basit bir haritasını hazırlamaları istenir.
Haritada şu unsurların bulunması beklenir:
- Başlık
- Yön oku
- Lejant
- Belirgin yapılar
- Yollar veya geçiş alanları
- Yaklaşık ölçek
- Çerçeve
Öğrenciler masa, kapı, pencere, tahta, merdiven, bahçe veya okul binası gibi unsurlar için kendi sembollerini oluşturur.
Çizimin kuş bakışı hazırlanmasına ve sembollerin lejantta açıklanmasına dikkat edilir.
Haritaların İncelenmesi – 5 Dakika
Öğrenciler hazırladıkları haritaları yanlarındaki arkadaşlarıyla değiştirir.
Her öğrenci karşısındaki haritayı şu ölçütlere göre inceler:
- Başlık konuya uygun mu?
- Yön gösterilmiş mi?
- Semboller lejantta açıklanmış mı?
- Unsurlar yaklaşık konumlarına yerleştirilmiş mi?
- Harita kolay okunabiliyor mu?
Ölçme ve Değerlendirme – 5 Dakika
Öğrencilere şu sorular yöneltilir:
- Dünya haritalarında neden bozulma meydana gelir?
- Silindirik projeksiyonda bozulma hangi yöne doğru artar?
- Orta kuşaktaki alanlar için hangi projeksiyon daha uygundur?
- Düzlem projeksiyon hangi bölgelerin gösteriminde kullanılabilir?
- Bir haritada bulunması gereken temel unsurlar nelerdir?
Farklılaştırma
Öğrenme desteğine ihtiyaç duyan öğrenciler için sınıfın sınırları önceden çizilmiş bir taslak verilebilir. Öğrencilerden sembolleri yerleştirmeleri, yön okunu çizmeleri ve lejantı tamamlamaları istenebilir.
İleri düzeyde çalışan öğrencilerden aynı alanı farklı ölçeklerde göstermeleri ve ölçek değişiminin ayrıntı üzerindeki etkisini açıklamaları istenebilir.
Planın Uygulanmasına İlişkin Açıklamalar
Konu iki ders saatinde işlenir. Ders sonunda öğrencilerin:
- Haritalarda bozulmanın nedenini açıklaması,
- Temel projeksiyon yöntemlerini karşılaştırması,
- Bölgenin konumuna uygun projeksiyonu belirlemesi,
- Harita yapım aşamalarını sıralaması,
- Temel harita unsurlarını kullanarak basit bir harita oluşturması beklenir.
Uygulama sonrasında aksayan yönler ve yapılması gereken düzenlemeler öğretmen tarafından not edilir.