Bu günlük ders planı, 9. sınıf coğrafya dersinin beşinci haftası için hazırlanmıştır. Plan, Mekânın Aynası Haritalarkonusunun harita türleri ve ölçek bölümünü kapsar. Ders akışı iki ders saatine göre düzenlenmiştir.
Ders Planı Bilgileri
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Ders | Coğrafya |
| Sınıf | 9. sınıf |
| Hafta | 5. hafta |
| Süre | 40 + 40 dakika |
| Ünite/Tema | Mekânsal Bilgi Teknolojileri |
| Konu | Mekânın Aynası Haritalar |
| Alt konu | Harita Türleri ve Ölçek |
| Öğrenme çıktısı | COĞ.9.2.1. Harita uygulamaları yapabilme |
Süreç Bileşenleri
Öğrencinin:
- Haritaya ait bileşenlerden yararlanarak haritaları okuması,
- Haritadaki olay, olgu ve mekânlar arasındaki ilişkileri çözümlemesi,
- Haritada gösterilen unsurların konumu ve dağılışı hakkında çıkarım yapması,
- Harita oluştururken temel yapım aşamalarını kullanması beklenir.
Beceriler ve Değerler
Sosyal ve duygusal öğrenme becerileri: Kendini tanıma, kendini düzenleme, öz yansıtma, iletişim ve iş birliği.
Değerler: Çalışkanlık, mütevazılık, özgürlük ve vatanseverlik.
Okuryazarlık becerileri: Bilgi okuryazarlığı, dijital okuryazarlık ve görsel okuryazarlık.
Araç ve Gereçler
- Ders kitabı
- Atlas
- Fiziki ve siyasi haritalar
- Tematik harita örnekleri
- Büyük ve küçük ölçekli haritalar
- Yazı tahtası
- Etkileşimli tahta
- Cetvel
- Hesap makinesi
- Çalışma kâğıdı
Birinci Ders Saati – 40 Dakika
Ön Bilgileri Hatırlama – 5 Dakika
Önceki derste açıklanan harita kavramı, haritanın temel özellikleri ve harita unsurları kısa sorularla hatırlatılır.
Öğrencilere şu soru yöneltilir:
Bütün haritalar aynı bilgileri mi gösterir?
Öğrencilerin cevaplarından hareketle haritaların hazırlanış amaçlarına göre farklılaştığı açıklanır.
Genel Haritalar – 10 Dakika
Toplumun geniş bir kesimi tarafından kullanılan ve birden fazla coğrafi unsurun birlikte gösterildiği haritalara genel harita adı verildiği açıklanır.
Başlıca genel harita türleri tanıtılır:
- Fiziki haritalar
- Siyasi haritalar
- İdari haritalar
- Topoğrafya haritaları
- Duvar haritaları
- Atlas haritaları
Fiziki haritalarda yükselti ve yer şekillerinin; siyasi haritalarda ise ülke sınırları ve yönetim merkezlerinin ön plana çıktığı belirtilir.
Tematik Haritalar – 10 Dakika
Belirli bir coğrafi konunun dağılışını göstermek amacıyla hazırlanan haritalara tematik harita adı verildiği açıklanır.
Tematik haritalara şu örnekler verilir:
- Nüfus yoğunluğu haritası
- Sıcaklık haritası
- Yağış haritası
- Tarım ürünleri haritası
- Maden haritası
- Ulaşım haritası
- Göç haritası
- Afet risk haritası
Tematik haritaların yalnızca seçilen konuya ait mekânsal dağılışı gösterdiği vurgulanır.
Harita Türlerini Sınıflandırma Etkinliği – 10 Dakika
Öğrencilere farklı harita örnekleri gösterilir. Her haritanın genel veya tematik harita olduğu belirlenir.
Öğrencilerden seçimlerini haritanın başlığı, lejantı ve gösterdiği bilgiler üzerinden açıklamaları istenir.
Birinci Dersin Değerlendirilmesi – 5 Dakika
Öğrencilere aşağıdaki harita adları okunur. Bunların genel veya tematik harita olduğunu belirtmeleri istenir:
- Türkiye fiziki haritası
- Dünya siyasi haritası
- Türkiye nüfus yoğunluğu haritası
- Ege Bölgesi yağış haritası
- İzmir il haritası
İkinci Ders Saati – 40 Dakika
Ölçek Kavramı – 10 Dakika
Haritalarda yeryüzündeki gerçek uzunlukların belirli bir oranda küçültülerek gösterildiği açıklanır. Haritadaki küçültme oranına ölçek adı verildiği belirtilir.
Ölçeğin iki farklı biçimde gösterilebileceği açıklanır:
- Kesir ölçek
- Çizgi ölçek
Kesir ölçekte payın her zaman 1 olduğu, paydanın ise küçültme oranını gösterdiği belirtilir.
Büyük ve Küçük Ölçekli Haritalar – 10 Dakika
Ölçeğin paydası ile haritanın ölçeği arasındaki ters ilişki açıklanır.
| Büyük ölçekli haritalar | Küçük ölçekli haritalar |
|---|---|
| Paydası küçüktür. | Paydası büyüktür. |
| Dar alanları gösterir. | Geniş alanları gösterir. |
| Ayrıntısı fazladır. | Ayrıntısı azdır. |
| Küçültme oranı azdır. | Küçültme oranı fazladır. |
| Hata oranı azdır. | Hata oranı fazladır. |
Örneğin şehir planlarının büyük ölçekli, dünya haritalarının ise küçük ölçekli olduğu belirtilir.
Ölçek Karşılaştırma Etkinliği – 10 Dakika
Tahtaya şu ölçekler yazılır:
- 1/25.000
- 1/100.000
- 1/500.000
- 1/2.000.000
Öğrencilerden ölçekleri büyükten küçüğe sıralamaları istenir.
Ardından hangi haritada daha fazla ayrıntı görüleceği, hangi haritanın daha geniş alan göstereceği ve hangisinde küçültme oranının daha fazla olduğu sorulur.
Basit Uzaklık Hesaplama – 5 Dakika
1/500.000 ölçekli bir haritada 1 santimetrenin gerçekte 5 kilometreye karşılık geldiği açıklanır.
Haritada 4 santimetre ölçülen iki merkez arasındaki gerçek uzaklığın 20 kilometre olduğu birlikte hesaplanır.
Ölçme ve Değerlendirme – 5 Dakika
Öğrencilere şu sorular yöneltilir:
- Genel harita nedir?
- Tematik haritalar hangi amaçla hazırlanır?
- Ölçek neyi gösterir?
- Büyük ölçekli haritalarda ayrıntı neden daha fazladır?
- 1/100.000 ile 1/500.000 ölçeklerinden hangisi daha büyüktür?
Farklılaştırma
Öğrenme desteğine ihtiyaç duyan öğrenciler için genel ve tematik harita örneklerinin bulunduğu sınıflandırma kartları kullanılabilir. Ölçek karşılaştırmalarında paydalar renklerle belirginleştirilebilir.
İleri düzeyde çalışan öğrencilerden farklı ölçeklere sahip iki haritayı karşılaştırmaları ve bu haritaların kullanım amaçlarını açıklamaları istenebilir.
Planın Uygulanmasına İlişkin Açıklamalar
Konu iki ders saatinde işlenir. Ders sonunda öğrencilerin:
- Genel ve tematik haritaları ayırt etmesi,
- Haritaları kullanım amaçlarına göre sınıflandırması,
- Kesir ölçek ile çizgi ölçeği tanıması,
- Büyük ve küçük ölçekli haritaları karşılaştırması,
- Basit gerçek uzaklık hesaplamaları yapması beklenir.
Mekânın Aynası Haritalar konusu sonraki hafta harita projeksiyonları, konum belirleme ve harita oluşturma uygulamalarıyla sürdürülecektir.
Uygulama sonrasında aksayan yönler ve yapılması gereken düzenlemeler öğretmen tarafından not edilir.