Bu günlük ders planında iklim sisteminin bileşenleri ile sıcaklık, basınç, rüzgâr, nem ve yağış değişkenleri arasındaki karşılıklı etkileşimler ele alınmaktadır.
Ders Planı Bilgileri
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Ders | Coğrafya |
| Sınıf | 9. Sınıf |
| Hafta | 13. Hafta |
| Ünite | Doğal Sistemler ve Süreçler |
| Konu | İklim Sisteminin Bileşen ve Değişkenleri |
| Süre | 2 ders saati (40 + 40 dakika) |
| Öğrenme Çıktısı | COĞ.9.3.2. İklim sisteminin bileşen ve değişkenlerini çözümleyebilme |
Süreç Bileşenleri
Öğrenciler;
- İklim sisteminin bileşenlerini ve değişkenlerini sınıflandırır.
- İklim değişkenleri arasındaki ilişkileri belirler.
- İklim sistemindeki enerji ve su alışverişini açıklar.
- Bir bileşendeki değişimin diğer bileşenlere etkisini değerlendirir.
- İklim verilerinden yararlanarak çıkarım yapar.
Beceriler ve Değerler
Sosyal-duygusal öğrenme becerileri: Kendini tanıma, kendini düzenleme, iletişim, iş birliği, sosyal farkındalık, sorumlu karar verme
Değerler: Çalışkanlık, duyarlılık, merhamet, saygı
Okuryazarlık becerileri: Dijital okuryazarlık, görsel okuryazarlık, kültür okuryazarlığı, veri okuryazarlığı, sürdürülebilirlik okuryazarlığı
Araç ve Gereçler
- İklim sistemi şeması
- Sıcaklık ve yağış grafikleri
- Dünya fiziki haritası
- Akıllı tahta veya projeksiyon
- Çalışma kâğıdı
- Renkli kalemler
Birinci Ders Saati
Derse Giriş – 5 Dakika
Öğrencilere “Deniz yüzeylerinin sıcaklığında meydana gelen bir değişim atmosferi ve canlı yaşamını etkiler mi?” sorusu yöneltilir. Verilen cevaplardan hareketle iklim sisteminin bir bütün hâlinde işlediği vurgulanır.
Bileşenler Arasındaki Etkileşim – 15 Dakika
Atmosfer, hidrosfer, kriyosfer, litosfer ve biyosfer arasındaki ilişkiler örneklerle açıklanır:
- Denizlerden buharlaşan su atmosfere karışır.
- Atmosferde oluşan yağışlar kara ve su yüzeylerine ulaşır.
- Bitkiler terleme yoluyla atmosfere su buharı verir.
- Kar ve buz yüzeyleri Güneş ışınlarının bir bölümünü yansıtır.
- Yer şekilleri sıcaklık, rüzgâr ve yağış dağılışını etkiler.
Enerji ve Su Döngüsü – 10 Dakika
Güneş enerjisinin iklim sisteminin temel enerji kaynağı olduğu açıklanır. Buharlaşma, yoğuşma ve yağış süreçlerinin atmosfer ile yeryüzü arasındaki su alışverişini sağladığı belirtilir.
Kavram Haritası Etkinliği – 10 Dakika
Öğrenciler iklim sisteminin bileşenlerini ve değişkenlerini gösteren bir kavram haritası hazırlar. Bileşenler arasındaki ilişkiler oklarla gösterilir ve kısa açıklamalarla belirtilir.
İkinci Ders Saati
Ön Bilgilerin Hatırlanması – 5 Dakika
İklim sisteminin bileşenleri ve başlıca iklim değişkenleri öğrencilerin katılımıyla tekrar edilir.
İklim Verilerinin İncelenmesi – 15 Dakika
Öğrencilere farklı yerlere ait sıcaklık ve yağış grafikleri verilir. Grafiklerdeki aylık değişimler incelenerek aşağıdaki özelliklerin belirlenmesi istenir:
- En sıcak ve en soğuk dönem
- Sıcaklık farkı
- Yağışın fazla ve az olduğu dönem
- Sıcaklık ile yağış arasındaki ilişki
Örnek Olay Çalışması – 10 Dakika
Kar örtüsünün erken erimesi örnek olay olarak ele alınır. Bu değişimin;
- Yeryüzünün Güneş ışınlarını yansıtma oranına,
- Akarsuların su miktarına,
- Toprak nemine,
- Bitki ve hayvan yaşamına
olası etkileri sınıfta tartışılır.
Grup Değerlendirmesi – 5 Dakika
Öğrenciler küçük gruplara ayrılır. Her grup iklim sisteminin bir bileşeninde meydana gelen değişimin diğer bileşenleri nasıl etkileyebileceğine ilişkin bir örnek hazırlar.
Ölçme ve Değerlendirme – 5 Dakika
Öğrencilerden aşağıdaki ifadeleri tamamlamaları istenir:
- İklim sisteminin temel enerji kaynağı …………………’tir.
- Denizlerden atmosfere su geçişi ………………… yoluyla gerçekleşir.
- Kar ve buz örtüsü iklim sisteminin ………………… bileşeninde yer alır.
- Sıcaklık ile yağış değerleri ………………… üzerinde gösterilebilir.
- İklim sistemindeki bileşenler sürekli ………………… içindedir.
Farklılaştırma
Destekleme
Öğrencilere iklim bileşenleri ve değişkenlerinin ayrı renklerle gösterildiği hazır bir kavram haritası verilebilir. Eksik bırakılan bağlantıları tamamlamaları istenebilir.
Zenginleştirme
Öğrencilerden seçtikleri bir iklim değişkeninde meydana gelebilecek değişimin atmosfer, hidrosfer, kriyosfer, litosfer ve biyosfer üzerindeki olası etkilerini açıklamaları istenebilir.
Uygulama Notları
- İklim sisteminin bileşenleri birbirinden bağımsız unsurlar gibi sunulmamalıdır.
- Bileşenler arasındaki ilişkiler somut örneklerle açıklanmalıdır.
- Grafik incelemelerinde yalnızca değerlerin okunmasıyla yetinilmemeli, öğrencilerin çıkarım yapmaları sağlanmalıdır.
- Tek bir değişimin bütün sonuçları doğrudan oluşturduğu izlenimi verilmemelidir.